Review Chuyến Du Lịch Mông Cổ Tháng 7: Chuyến Đi Của Những Kẻ Mông Cổ

Có những vùng đất ta đến để chinh phục, nhưng cũng có những nơi yên bình đến mức ta chỉ muốn được vỗ về, an ủi khi đến đó. Nó khiến trái tim chúng ta tan ra, tâm hồn trở nên bé nhỏ, khiêm nhường biết bao. Chúng ta có từng mơ về một Mông Cổ phóng khoáng, tự do như những kẻ mộng mơ ngoài kia. Giữa thảo nguyên trùng điệp, khi tiếng vó ngựa tan vào thinh lặng, khi gió thổi mòn những dấu chân du mục, những tâm hồn ấy đã tìm thấy sự tự do trong sâu thẳm tâm hồn họ. 

Hiểu hơn về Mông Cổ

Mông Cổ có diện tích rộng gấp 5 lần Việt Nam nhưng dân số chỉ vỏn vẹn 3 triệu người. Gần một nửa dân số Mông Cổ sống trong thủ đô Ulaanbaatar, trong khi 30% còn lại vẫn kiên trì với lối sống du mục. 

Mối liên hệ giữa Mông Cổ và Nga

Mông Cổ từng là một phần của nhà Thanh (Trung Quốc) trong hơn hai thế kỷ. Đến năm 1911, khi nhà Thanh sụp đổ, họ bắt đầu hành trình giành lại độc lập. Suốt giai đoạn từ 1924 đến 1990, Mông Cổ trở thành quốc gia vệ tinh trung thành nhất của Nga tại Á Đông. Bởi vậy dù nằm sát vách Trung Quốc, nhưng từ kiến trúc, tư duy quy hoạch đến hệ thống giáo dục của họ đều mang dấu ấn Xô Viết.

Mông Cổ chính thức từ bỏ chữ viết truyền thống (chữ Huy Ngữ viết dọc) để chuyển sang dùng bảng chữ cái Cyrillic (chữ kiểu Nga). Dù dùng chữ Nga, nhưng tiếng nói vẫn là tiếng Mông Cổ. Dù vậy, chính phủ Mông Cổ vân đang nỗ lực khôi phục chữ cổ trong các văn bản nhà nước để tìm lại bản sắc.

Tại sao người Mông Cổ chăn nuôi gia súc nhiều?

Đến du lịch Mông Cổ, ta mới thấu câu “đất chó ăn đá, gà ăn sỏi” của các cụ ngày xưa. Địa chất Mông Cổ hầu hết là loại đất pha đá dăm khô khốc, nên canh tác nông nghiệp gần như bất khả thi. Bù lại, đất ở đây rộng bạt ngàn, cỏ mọc um tùm, mỗi hộ gia đình đều có đến 1000 gia súc. Người ta nuôi cừu, dê lẫn lộn, dê ăn phần ngọn cỏ, còn cừu ăn phần gốc sát đất. 

Ngựa là người bạn trân quý của người Mông Cổ

Người Mông Cổ cũng nuôi cả ngựa. Ngựa Mông Cổ thấp bé hơn ngựa phương Tây nhưng sức bền lại vô đối. Chúng có thể chịu được cái lạnh – 40°C, chúng tự tìm cỏ dưới lớp tuyết dày. Ngựa gắn bó với con người Mông Cổ qua nhiều thế hệ, chúng hiền lành, trung thành hết mực. Ngựa bền bỉ chở người qua những con đường sỏi đá, sữa ngựa cái được ủ men thành Airag nuôi dưỡng những đứa trẻ Mông Cổ. Cây mã đầu cầm nổi tiếng của họ có đầu gảy hình đầu ngựa và dây đàn làm từ đuôi ngựa. Tiếng đàn mô phỏng tiếng vó ngựa chạy, tiếng ngựa hí. 

Khi một con ngựa quý chết đi, họ thường đặt hộp sọ của nó trên các đống đá Ovoo ở đỉnh núi để linh hồn nó được gần bầu trời nhất.

Thảo nguyên Orkhon xanh mướt

Chị Thu Hà bồi hồi nhớ về chuyến du lịch Mông Cổ của mình: “Chúng tôi đặt chân đến Mông Cổ vào một buổi chiều tháng 7. Lúc ở trên máy bay, tôi đã mơ về một thảo nguyên Orkhon rực rỡ trong nắng hè. Cho đến khi bước ra khỏi cửa máy bay, một luồng không khí khô tinh khiết khiến tôi bừng tỉnh.”…

“ Bước chân ra khỏi Ulaanbaatar, thành phố ồn ào lùi lại sau lưng. Tôi đứng giữa thảo nguyên xanh với anh ấy, gió rít qua những khe đá, tôi nghe thấy tiếng lục lạc từ đàn ngựa xa xăm, nghe thấy cả tiếng đập của trái tim mình…”

Anh Xuân Hưởng: “Tôi thấy những đàn cừu và dê lên đến hàng ngàn con. Cừu thì lững thững, còn dê có vẻ nhanh nhảu hơn, chúng đan xen vào nhau trên sườn đồi phía xa. Thỉnh thoảng lại một bóng người cưỡi ngựa vụt qua, tay cầm cây gậy dài lùa đàn gia súc, dáng vẻ thong dong như thể cả thảo nguyên này là phòng khách nhà họ…”

Thảo nguyên Orkhon nhấp nhô những triền đồi bazan, vết tích của những đợt phun trào núi lửa từ hàng ngàn năm trước. Trên nền đất pha đá dăm khô khốc, dòng sông Orkhon uốn lượn như một dải lụa bạc, kiên trì tiếp mạch sống cho những đàn bò Yak lông dài lầm lũi. Xa xa, đám ngựa hoang đang mải mê gặm nhấm những bụi cỏ dại hanh vàng dưới nắng hè.

Cưỡi ngựa trên thảo nguyên

Chị Thu Hà: “Tôi dành sự ngưỡng mộ đặc biệt cho những con người sống đời du mục. Cuộc sống của họ gói gọn trong lều Ger. Nay ở đây, mai có thể đã ở một thung lũng khác. Họ sống một cuộc đời tự do tự tại. Làn da họ sạm màu đồng hun, thô ráp, gò má ửng hồng nhưng đôi mắt lại sáng rực như những vì sao. Khi chúng tôi bước xuống xe UAZ, họ nhìn chúng tôi đăm chiêu vài giây rồi mỉm cười…”

Anh Xuân Hưởng: “Chúng tôi được cưỡi ngựa khi đến Orkhon. Yên ngựa ở đây làm bằng gỗ, bọc lớp da mỏng dính, cao lênh khênh. Mới đầu cưỡi ngựa, nó xóc đến mức cảm giác như răng môi lẫn lộn. Ngựa Mông Cổ nhìn lùn lùn, bờm xờm như con lừa, nhưng chân nó cứng như thép, phi rầm rầm trên đá dăm…”

Hồ Ugii lấp lánh trong cái nắng tháng 7

Bạn có biết, hồ Ugii được ghi danh vào Công ước Ramsar nhờ hệ sinh thái đất ngập nước cực đa dạng. Diện tích 25,7km2 rộng đến mức đứng ở bờ này nhìn sang bờ kia, đường chân trời như hòa tan vào màu nước. Dù rộng là vậy, nhưng hồ Ugii lại không quá sâu. 

Anh Xuân Hưởng: “Khi tôi lội thử ra xa bờ khoảng 20m, nước mới chỉ chạm đến đầu gối. Nước xanh trong, ấm hơn nhờ nắng. Khi mới bước xuống, tôi thấy lớp cát lợn cợn sỏi dưới chân, nhưng khi nước bắt đầu chạm đến bắp chân, tôi thấy dưới chân mình mềm mịn dần…”

Thực tế, hồ chỉ sâu trung bình khoảng 3m, điểm sâu nhất cũng chỉ chạm mốc 15,3m. Vậy nên nhiệt độ nước vào mùa hè có thể đạt tới 18°C đến 20°C.

Tiểu sa mạc Gobi rực nắng

Tiểu sa mạc Gobi thực sự là một tuyệt tác. Tại Khongoryn Els, những cồn cát cao tới 300m, trải dài hơn 100km, uốn lượn như lụa vàng. Khi gió thổi mạnh, các hạt cát va chạm với nhau tạo thành những âm thanh trầm đục, vang vọng. Âm thanh phát ra như tiếng một chiếc máy bay phản lực đang khởi động. Người dân du mục Mông Cổ tin rằng đó là tiếng hát của các vị thần sa mạc. Nó mang một vẻ ma mị, âm u, uy lực.

Ngay dưới chân những khối cát khổng lồ ấy, dòng suối Khongoryn Gol trong vắt chảy dài khoảng 10km. Nước suối được cung cấp chủ yếu từ các mạch nước ngầm chảy ra từ chân núi đá, những mảng băng vĩnh cửu tan ra sau mùa đông. Trong khi độ ẩm trên đỉnh cồn cát có thể xuống dưới 10%, ngay sát dòng suối, sự bốc hơi nước tạo ra một vùng tiểu khí hậu mát mẻ. Dọc hai bên bờ suối là dải thực vật rộng khoảng 50m – 100m. Vào tháng 7, hoa hành dại tím nhạt mọc thành cụm, hoa Tamarix, hoa hắc mai biển rủ nhau đồng loạt nở rộ.

Đêm hè và những vì sao

Khi mặt trời lặn hẳn sau những dải đồi nhấp nhô, bóng tối chuyển từ sắc tím than sang một màu đen sâu thẳm, đặc quánh. Lúc này, cái nóng 25°C của ban ngày nhanh chóng bị thay thế bởi luồng không khí lạnh tràn về từ thảo nguyên, nhiệt độ tụt xuống chỉ còn khoảng 8°C – 10°C. Bầu trời đêm ở Mông Cổ là cả một biển sao dày đặc, lấp lánh như ai đó vừa đánh đổ kim cương lên thảm. Các đám mây bụi tối chia cắt dòng sông sao và những vùng tinh vân hồng nhạt có thể thấy bằng mắt thường. Vào mùa hè, chòm sao Thiên Nga nằm ngay đỉnh đầu, hòa vào dòng chảy của Ngân hà. Chòm Đại Hùng với 7 ngôi sao Bắc Đẩu rõ nét như thể con người có thể với tay tới.

Ngủ trong lều Ger ấm áp

Chị Thu Hà: “Chúng tôi nghỉ đêm trong lều Ger. Lều rộng khoảng 5,8m đến 6m. Đặt chính giữa lều là bếp lò, bên trong có giường gỗ, chăn len ấm áp… Ngoài trời rõ lạnh nhưng vừa bước vào trong lều, hơi ấm nóng sực lên…”

Lớp vỏ lều Ger được làm từ 3 – 5 lớp nỉ lông cừu ép tự nhiên, có độ dày tổng cộng khoảng 1,5cm – 2cm. Do đó, nhiệt độ trong lều luôn ở mức 18°C – 22°C, ngay cả khi nhiệt độ ngoài trời giảm xuống còn 5°C kèm theo gió giật cấp 4-5. Toàn bộ lều được chống đỡ bởi hệ lưới gỗ liễu đan chéo, khoảng 60 – 80 thanh nan hướng về tâm. Giường gỗ thấp được đặt dọc theo vách lều theo chiều kim đồng hồ, cửa ra vào thường quay về hướng Nam để tránh gió Bắc lạnh.

Bữa ăn tối ở Mông Cổ

Chị Thu Hà: “Bữa tối đầu tiên của chúng tôi ở Mông Cổ có thịt cừu hầm, bánh bao hấp, mì xào hành tây với sữa ngựa. Tôi không quen uống sữa ngựa vì nó có vị hơi chua, nhưng thịt cừu và bánh bao rất ngon. Thịt tươi, mềm, vị ngọt lịm mọng nước. Ở Mông Cổ người ta không ướp nhiều gia vị cho món ăn, mùi thịt sẽ hơi nồng nếu không ăn quen, bù lại thịt giữ được độ ngọt tự nhiên, nạc mỡ đan xen béo ngậy.”

Ẩm thực Mông Cổ phản ánh trực tiếp lối sống du mục của họ: đơn giản, thuần khiết, gắn liền với mẹ thiên nhiên. Người Mông Cổ cực kỳ ít dùng gia vị thảo mộc. Họ quan niệm rằng thịt gia súc ăn cỏ tự nhiên trên thảo nguyên đã mang sẵn hương vị cỏ thơm và thuốc quý, nên chỉ cần một chút muối, hành tây, tỏi cho món ăn đậm đà là đủ. 

Còn với sữa, người Mông Cổ coi nó là sự thuần khiết của tự nhiên. Sữa đông phơi khô trên nóc lều, cứng như đá, có vị chua thanh gọi là Aaruul, còn sữa Airag được ủ men trong túi da, vị chua, sủi tăm nhẹ, có nồng độ cồn thấp. Vào mùa hè, thảo nguyên nở rộ hắc mai biển, việt quất và mâm xôi dại. Nếu du lịch Mông Cổ vào tầm tháng 7 – tháng 9, thực đơn của bạn có thể có thêm mứt quả ngọt.

Chuẩn bị gì khi du lịch Mông Cổ?

Mông Cổ rất đẹp, rất thơ, nhưng du lịch Mông Cổ cũng rất vất vả. Vậy nên nếu bạn chấp nhận đánh đổi điều tiết khắc nghiệt hơn, sinh hoạt, ăn uống khó khăn để tận hưởng những ngày rong ruổi tự do trên cồn cát, thảo nguyên, bạn có thể tham khảo kinh nghiệm du lịch mùa hè 2026: 

• Visa: Từ năm 2024, công dân Việt Nam được miễn Visa 30 ngày. Bạn chỉ cần hộ chiếu còn hạn trên 6 tháng.
• Tiền mặt: Nên đổi sẵn khoảng 5 – 10 triệu VNĐ (100 MNT tương đương 720 VNĐ). Ở thảo nguyên, thẻ tín dụng không được sử dụng rộng rãi.
• Quần áo: Mang theo 5 – 7 chiếc áo thun/áo giữ nhiệt và 2 chiếc áo len/nỉ. Bạn cần áo gió mặc bên ngoài và 1 áo phao lông vũ nhẹ. 
• Phụ kiện bảo hộ: 1 chiếc khăn Buff, 1 mũ rộng vành có dây quai và 1 đôi giày Hiking cổ cao để cát không chui vào chân.
• Chống nắng, dưỡng ẩm: Bạn cần kem chống nắng SPF 50+ vì chỉ số UV ở cao nguyên cực độc. Đặc biệt, nên mang 2 thỏi son dưỡng và 1 tuýp kem dưỡng ẩm đậm đặc.
• Vệ sinh khô: Chuẩn bị 3 – 5 gói khăn ướt cỡ lớn và 1 chai dầu gội khô. Có những chặng 3 ngày liên tiếp bạn sẽ không được tắm vì khan hiếm nước, khăn ướt chính là cách duy nhất để làm sạch cơ thể.
• Túi thuốc tiêu hóa: Mang theo 10 – 20 liều men vi sinh/thuốc tiêu chảy, phòng trường hợp không quen với chế độ ăn uống dinh dưỡng vùng thảo nguyên.
• Pin dự phòng: Cần ít nhất 2 cục sạc 20.000mAh. Trong lều Ger, máy phát điện thường chỉ mở 2 – 3 tiếng buổi tối.
• Sim 4G: Ưu tiên nhà mạng Unitel (khoảng 150.000 VNĐ cho 11GB). Khi vào sâu Gobi, sóng sẽ mất hoàn toàn trong khoảng 70% lộ trình.
• Ổ cắm đa năng: Mông Cổ dùng phích cắm 2 chấu tròn (kiểu Châu Âu). Nên mang theo một ổ cắm nối dài.
• Đồ ăn Việt Nam: Mang theo chút mì tôm, lương khô, các loại hạt, gia vị muối Hảo Hảo, tương ớt,… vì đồ ăn Mông Cổ có thể khá khó ăn.